وسواس و سرخى بدن مايل به سواد و كبودى و لاغرى بدن و كمودت لون و كثرت شهوت پيدا آيد و هرچه در عفونت سوداى طبيعى گفته شد ظهور نمايد . [ 1408 ] فايده : در جميع انواع ربع ، نخست ، بول سپيد و رقيق و خام و مايل به خضرت مىباشد و بعد از انتها ، سياه و غليظ مىگردد ؛ لهذا گفته‌اند كه كمتر شدن لرز و سرما و غلظ و سياهى بول در حميات سوداويه ، نشان نضج ماده است . علاج : تدبير مشترك در جميع اصناف اين تب آن است كه روز نوبت از طعام و شراب بازدارند ، خاصه از آب سرد . و اگر روزه گيرد بيمار در آن روز بهتر باشد . و قىء در شروع نوبت مفيد است . و هرچه گرم و خشك بود يا سرد و خشك باشد يا بادانگيز و سريع التعفن بود ضرر دارد ؛ چون ميوه‌هاى تر و شير و جغرات و شفتالو و انگور و امرود ؛ چه اين همه بادانگيز و سريع التعفن است . و كذلك حركات عنيف و انديشه و خشم و غم و جز آن مضر است خصوص روز نوبت . و در ابتدا ، تلطيف تدبير و استفراغ قوى ممنوع است امّا پس از نضج ، استفراغ قوى ضرورى است و در ابتدا اگر مسهلى خفيف دهند تا قدرى ماده كمتر شود بهتر باشد و حقنهء نرم ، به غايت ستوده [ است ] . بهترين غذاى روزهاى آسايش ، شورباى گوشت طيور است چون تيهو و چوزهء مرغ خانگى و مانند آن هرچه در گرمى و نرمى معتدل بود . و آنچه سرد و تر باشد نيز كم مضرت است ؛ زيرا كه ترى ، ضد سوداست امّا بايد كه سردى او با اندازه باشد كه ماده را خام نسازد و نضج [ را ] دير نيفكند . و در ابتدا هرچه ادرار او [ را ] قوى كند نشايد داد چون خربزهء شيرين و باديان و مانند آن ؛ [ زيرا ] كه جهت استفراغ رقيق و ابقاى غليظ ، نضج [ را ] باز پس مىافكند . بدانند كه پيش از غذا در آب گرم نشستن و هر روز به حمام معتدل رفتن كه عرق نيارد و دل گرم نكند و به زود برآمدن ، نفع تمام دارد . و فصد ، در [ همهء ] اصناف توان كرد مگر آنجا كه خون سرخ و صاف آيد كه در اين حالت ، البته خون نبايد گرفت كه ضرر دارد . امّا تدبير به حسب هر صنف چنان است كه : اگر ربع دموى « 1 » بود ، نخستين رگ باسليق يا اكحل زنند از دست چپ و رگ [ را ]

--> ( 1 ) . معالجات واعظى : Sanguineous quartan fever .